Chào mừng bạn đến với blog cá nhân của tôi, nơi đây tôi chủ yếu viết và chia sẻ những gì từ góc nhìn riêng của bản thân. Những cuốn sách tôi đã đọc, những kinh nghiệm sống hay bài học tôi rút ra, những dòng suy nghĩ của bản thân. Tất cả chúng đều được tôi cô đọng lại và sắp xếp nắn nót trong từng bài viết. Thực sự, tôi muốn viết nó dưới dạng nhật ký cá nhân hơn, nhưng nghĩ cho kỹ, tôi muốn nó tiếp cận được với những người phù hợp. Bạn đọc được bài viết này, nghĩa là chúng ta có cùng vấn đề cần giải quyết giống nhau. Hoặc là một chút hữu duyên như đạo Phật hay nói. Dù thế nào, tôi vẫn rất vui.
Chẳng là sáng nay, một buổi sáng đầy nắng tháng 11/2023. Tôi vẫn giữ thói quen đọc sách sáng sớm. Điều này giúp tôi vừa được sưởi nắng vừa có thể đọc sách, nếu chỉ là sưởi nắng sẽ thật tốn thời gian, nhất là với một người rất ám ảnh với việc quản lý thời gian rãnh như tôi.
Hôm nay tôi đọc tới lá thư thứ 2 trong 38 lá thư mà tỷ phú Rockefeller gửi con trai mình. Nó quá hay và ý nghĩa, đọng lại trong tôi vô số điều. Và để trân trọng điều đó, tôi xin đặt tiêu đề đúng như nguyên mẫu tiêu đề lá thư thứ 2 ông gửi con trai: Thiên đường và địa ngục luôn song hành.
Mở đầu bài viết, tôi muốn mời các bạn đọc qua câu chuyện ngắn sau đây:
Tại một mỏ đá nọ, có 3 người thợ đẽo đá đều đang hỳ hục đẽo những tảng đá của riêng mình.
Tiến tới người đầu tiên ta hỏi họ: “Anh đang làm gì ở đây?”
Anh ta hậm hực vừa thở vừa trả lời. Anh không thấy tôi đang đẽo đá à, đẽo xong tảng này nữa là hết ca làm. Sau đó tôi sẽ về và đi nhậu với bạn bè.
Anh cảm thấy thế nào: Rất mệt. Ráng cho xong sớm. Chẳng còn công việc gì để làm tôi mới chọn làm cái công việc nặng nhọc này.
Tiến tới người thứ hai cũng câu hỏi như vừa rồi: “Anh đang làm gì ở đây?”
Mặc dù không khó chịu như người thứ đầu tiên, nhưng khuôn mặt anh thợ ấy vẫn tỏ ra mệt mỏi. Tôi đang đẽo nốt tảng đá, anh thấy đấy, thời buổi này rất khó để kiếm việc làm với mức thu nhập đủ nuôi sống cả gia đình. Dù có muốn hay không tôi vẫn còn vợ và ba người con.
Cuối cùng đến người thợ cuối cùng được hỏi. Gương mặt anh ta rạng rỡ, tuy mồ hôi nhễ nhại nhưng trong anh ta trông chẳng có vẻ chẳng có gì là mệt mỏi cả.
Vừa tiếp chuyện, ánh mắt anh ta nhìn tác phẩm của mình với niềm tự hào. Anh thấy đấy, tôi đã mất cả sáng để làm ra tác phẩm cho riêng mình, tôi đã đẽo và tham khảo hàng chục mẫu đá khác nhau, và đây là tác phẩm mà tôi ưng ý nhất. Tin tôi đi, sau này nó sẽ được trưng bày ở nơi nào đó sang trọng nhất.
Cùng là 3 người thợ đẽo đá, cùng tính chất công việc với mức thu nhập hiện tại giống nhau, nhưng mỗi người, mỗi thái độ công việc hoàn toàn khác nhau, với người đầu tiên họ làm việc chỉ vì không biết làm gì, làm cho qua ngày chờ nhận lương, mà không đầu tư hay nghĩ gì về công việc mình đang làm cả, người thứ 2 tuy có khá hơn đôi chút nhưng cũng vì trách nhiệm với gia đình mà làm chứ cũng không khá khẩm hơn, người cuối cùng làm vì đam mê và xem công việc như niềm hạnh phúc.
Và chắc chắn về lâu dài, kết quả họ sẽ hoàn toàn khác nhau. Nếu nhìn một cách công bằng, bạn nghĩ ai xứng đáng nhất để trở thành một nghệ nhân đẽo đá trong tương lai?
Làm việc cũng là một loại thái độ, nó quyết định xem liệu chúng ta có đủ điều kiện xứng đáng để gặt hái những thành công trong công việc hay không. Chúng ta trân trọng công việc, xem làm việc là hạnh phúc chứ không phải sự ép buộc hành hạ về thể xác hay tinh thần, xem công việc như là đặc ân. Bác Hồ từng nói: Lao động là vinh quang. Và vì lao động là sự hạnh phúc, tại sao ta không mạnh dạn đầu tư: Chất xám, thời gian, niềm đam mê, lý tưởng để kết quả công việc như một kỳ quan của bản thân? Rồi ngày nào đó thành quả ấy sẽ được mọi người đón nhận như hệ quả tất yếu.
Sẵn trong nội dung bài viết này, tôi thực sự không đồng ý với một câu nói đang lan truyền trong thế hệ của tôi rằng: Làm thuê cho tư bản, bán mình cho tư bản hay các câu nói có ý nghĩa tương tự.
Với cá nhân tôi, chẳng ai làm thuê cho ai cả, chẳng ai là chủ nhân thực sự của ai. Nếu bạn xem đó là chủ nhân thì bạn là nô lệ và ngược lại, tất cả là do cách chúng ta nhìn nhận và tự đánh giá chúng.
Tôi bước vào thị trường lao động rất sớm. Ở kỳ nghỉ hè năm lớp 8 tức là khoảng 13-14 tuổi. Công việc đầu tiên của tôi là công nhân thời vụ cho một phân xưởng trái cây xuất khẩu. Họ muốn thuê những đứa trẻ con đơn giản vì tay chúng bé, có thể nhặt từng trái ớt nhanh hơn. Và đó là công việc không hề ép buộc. Bố mẹ tôi không nghèo túng đến mức bắt con cái phải làm việc kiếm tiền ở độ tuổi đó nếu bạn đang hiểu nhầm.
Một tiếng tôi được trả công là 10-12 nghìn gì đấy ở thời điểm đó. Và mục đích làm việc duy nhất của tôi là tôi muốn kiếm tiền ở khoảng thời gian nghỉ hè để mua quần áo, đương nhiên là bố mẹ tôi vẫn sẽ mua quần áo mới vào năm học nhưng đơn giản tôi chỉ muốn mua thêm theo ý mình. Và phần tiền còn lại là tôi nạp game. Vì chẳng có ai điên tới mức xin tiền bố mẹ để nạp vào game cả.
Tôi làm công việc ấy chừng 2 tháng là ngưng vì họ không làm hàng ớt nữa và hơn nữa là tôi đã có đủ số tiền tôi cần. Tôi nạp game rất nhiều, không phải là số tiền lớn như bạn nghĩ nhưng cũng là lớn với túi tiền của tôi là ở thời điểm ấy.
Chơi được một khoảng thời gian dịp hè, tôi bắt đầu bén mảng tìm hiểu được một số cách thức kiếm tiền trên internet. Thời điểm ấy nhu cầu chép phim đĩa từ trên mạng về đầu DVD, VCD rất cao, hầu như những clip MV ca nhạc hay phim hành động nào đang hot trend thì đều có người mua cả. Cũng giống như bây giờ, việc sao chép đĩa lậu là phạm pháp nhưng tôi chỉ làm ở quy mô nhỏ thôi.
Tôi vẫn nhớ như in cách làm. Tôi nhận yêu cầu từ người mua. Ghé tiệm văn phòng phẩm mua đĩa trắng ở quầy băng đĩa với giá vài ngàn đồng bằng tiền vốn -> ra tiệm net download clip khách yêu cầu bằng phần mềm IDM, chuyển đổi đuôi sang Mp4 bằng phần mềm Formart Factory để đầu DVD có thể đọc được, và chép file chuyển đổi lên đĩa trắng đã mua bằng phần mềm Nero 7.
Đấy là công việc đầu tiên tôi kiếm được lợi nhuận bằng chất xám, bằng trí tuệ của mình và đương nhiên không dùng tý sức nào. Tôi đã có đủ tiền tiêu vặt ở thời điểm đó, mua được nhiều quần áo, mua được bộ vợt cầu lông mà tôi thích. Và bạn biết điều gì đã thay đổi tư duy của tôi trong câu chuyện ấy không?
Đó là tôi đã hiểu và suy nghĩ ra. Việc phắt gì mình phải đi làm công việc nhặt ớt vào mùa hè năm sau nhỉ?
Phải, chẳng lý do gì khiến mình chui vào lại cái nhà máy luôn xộc mùi ớt cay nồng vào mũi và nai lưng ra nhặt ớt vài tiếng mỗi ngày nữa. Mình có thể kiếm được tiền từ internet. Và đúng là từ đó về sau, thậm chí cho đến tận bây giờ là công việc duy nhất mình bỏ sức lao động ra để kiếm tiền.
Tuy nhiên, nếu không có công việc nhặt ớt vất vả ấy, liệu mình có thay đổi tư duy không? Làm sao để mình biết được giá trị đồng tiền từ rất sớm? Làm sao để mình biết được kiếm tiền bẳng bỏ sức lao động là phương án tệ nhất? Và làm sao để mình có những đồng vốn đầu tiên để mua đĩa trắng làm nguyên liệu hay tiền giờ ở tiệm net chép đĩa? Có phải tất cả là do công việc nhặt ớt mang tới không? Đúng đó là tiền đề. Mình thầm cảm ơn, trân trọng và cho rằng đó là khoảng thời gian có ý nghĩa với mình mỗi khi nhìn lại.
Tới thời điểm hiện tại, mình đã bắt đầu khởi nghiệp. Trước đó, mình đã cống hiến cho một công ty phần mềm trong 7 năm. Nếu bạn bè nào có follow hay biết mình ở ngoài đời, chắc chắn bạn sẽ biết mình đã làm cho công ty nào.
Nhiều người nghĩ rằng nghỉ việc là hết. Và bạn biết khi mình chọn ra đi, mình đã mang theo những gì không? Không phải tiền bạc đâu nhé, vì tiền bạc mình chưa bao giờ đếm nó.
Mình mang theo tất cả: Từ cách làm việc, vận hành phòng ban, xây dựng quan hệ khách hàng, mô hình kinh doanh của công ty, văn hóa làm việc, tuyển dụng, xây dựng chiến lược marketing, hạ tầng tài nguyên, và thậm chí cả niềm tin khách hàng nữa.
Cho tới hiện tại, khoảng 80% doanh thu công ty khởi nghiệp của mình đều là nhờ sự kế thừa từ công ty cũ nơi mình từng bỏ thời gian đi làm thuê. Hành động này là những gì các bạn đang diễn tả bằng cụm từ “bán mình cho tư bản”
Đừng vội quy chụp mình là người bẩn tính hay xấu xa nhé, tất cả đều được sự cho phép của 2 bên một cách đàng hoàng. Và nói thật, những thứ ấy nó thậm chí là miễn phí từ khi bạn bước chân vào công ty rồi. Quan trọng bạn lấy nó như thế nào và mang nó ra đi làm sao. Đó là sự khác nhau giữa những người cùng đi làm, bạn không lấy thì người khác sẽ lấy và tạo ra những ngã rẻ sự nghiệp khác nhau, lý do vì sao mình gọi những thứ ấy là miễn phí?
Vì đơn giản:
- Chẳng ai tính tiền bạn khi bạn nhận thêm một công việc không tên, một task công việc ngoài chuyên môn của mình.
- Chẳng ai tính tiền bạn khi bạn xung phong đi gặp thêm một vài khách hàng nữa vào ngày cuối tuần.
- Chẳng ai tính tiền bạn khi bạn muốn đi cùng với sếp để xem cách sếp làm việc với khách hàng.
- Chẳng ai dám làm gì bạn nếu bạn nêu ý kiến đề xuất để các phòng ban công ty phối hợp với nhau hiệu quả hơn.
- Chẳng ai dám phàn nàn gì khi bạn luôn nghĩ ra cách để giúp đỡ khách hàng dùng sản phẩm tốt hơn.
- Chẳng vị sếp nào khước từ khi bạn đề xuất công ty chi tiền cho bạn đi học thêm một chuyên môn để bổ trợ công việc.
- Và cuối cùng chẳng ai dám làm gì khi bạn quyết định nghỉ việc để bắt đầu một công việc mới thử thách hơn trên những nền tảng cũ.
- ….
Đó là cách mình đi làm và tâm thế khi mình còn làm ở công ty ấy. Có rất nhiều ngày mình đã mệt mỏi, mình đã muốn bỏ đi, và thậm chí không muốn làm gì liên quan đến Markerting nữa. Tuy nhiên từ xuất phát điểm ấy, chính công ty cũ tuyệt vời đã đặt cho mình một chân vào thế giới kinh doanh. Không có họ thì đã không có mình với đầy đủ nguồn lực để sẵn sàng chinh phục những thử thách mới hôm nay. Nó giống như một nhà leo núi đã bỏ đầy đủ những dụng cụ cần thiết vào balo vậy. Khi nghĩ về khoảng thời gian 7 năm đó, mình lại bồi hồi và không chút luyến tiếc điều gì. Đó là nền tảng vững chắc cho mình sau này.
Trong lá thứ thứ 2 của tỷ phú Rockefeller có viết đoạn:
“Trong bất cứ ngành nghề nào, những người có thể leo tới đỉnh cao đều công hiến hết sức và dồn toàn tâm toàn ý với công việc mình đang làm. Chỉ cần yêu công việc mình đang theo đuổi thành công sẽ tự đến với con”
“Yêu công việc là một dạng niềm tin, Với niềm tin này, chúng ta có thể san phẳng ngọn núi tuyệt vọng và biến nó thành tảng đá hy vọng”
“Join à (tên con trai của ông) ,nếu con coi công việc là niềm vui, cuộc đời con sẽ là thiên đường, ngược lại nếu con coi công việc là nghĩa vụ, cuộc đời con sẽ là địa ngục”
Xin lỗi khi mình dẫn lại nguyên văn nhưng mình chỉ có ý hightlight lại 3 câu mình tâm đắc nhất để ghi nhớ cho bản thân và làm dẫn chứng thêm thuyết phục cho những luận điểm trên. Mình vẫn luôn mong rằng bạn nên mua sách để đọc trọn vẹn ý nghĩa và ủng hộ tác giả, đồng thời nâng cao nhận thức đọc, văn hóa đọc sách ở Việt Nam ta.
Và cuối cùng, nếu như có điều gì đó có thể là lời khuyên cho bạn ở bài viết này với cá nhân mình, thì mình chỉ muốn nói rằng: Nếu đã đam mê hãy làm đến cùng, xem đó là chân lý của cuộc đời bạn, tìm mọi cách để vươn lên đỉnh cao sự nghiệp (Đây là cách mình vẫn theo đuổi chứ chưa phải là thành tựu bản thân nhé) Còn nếu bạn xem công việc hiện tại như cực hình hãy rời đi và tìm cho ra niềm đam mê của mình. Tuyệt đối, đừng làm qua la, sơ xài, vất vưởng ngày 8 tiếng ngồi vô định trên văn phòng.
Nhà văn Nam Cao đã từng nói: “Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương” Và bất chợt mình cũng nhớ đến 1 câu nói rất hay của Henry Ford: “Whether you think you can or you can’t you’re right”. Tạm dịch: Dù bạn nghĩ bạn có thể hay không thể, bạn đều đúng.
Kinh bút,
Phan Mạnh Cường – 1/11/2023
Hy vọng bạn đọc luôn vui và đón nhận bài viết này.
